بالاترین

شهرگان- خاتمی، کروبی و یا عبدالله نوری؟! این روزها نام این افراد برای حضور در انتخابات ریاست جمهوری دهم به گوش می‌رسد و محافل اصلاح طلبان در کنار سنجش بایدها و نباید‌‌‌های شرکت یا عدم شرکت در انتخابات به ارزیابی توانمندی‌ها و آسیب‌شناسی نامزدهای مذکور می پردازند. اصلاح طلبان به رغم اختلافات درون گروهی و فشارهای شکننده جناح حاکم هنوز قالب نسبتا بزرگ و فراگیر جبهه اصلاحات را به منظور همگرایی احزاب و تشکل‌های اردوگاه خویش حفظ کرده‌اند و می‌توان گفت که فعالان سیاسی محافظه کار و رادیکال جناح اصلاح طلبی می‌کوشند تا به خرد جمعی یا تصمیم همگانی این جبهه وفادار بمانند، و بر لزوم وحدت نظر و نیاز حمایت از کاندیدای واحد، پای می فشارند. اما شرایط پیچیده و تحلیل هزینه و فایده انتخابات ریاست جمهوری که به گونه‌ای آزمون سرنوشت ساز برای این جریان به شمار می رود، کار آنان را برای انتخاب گزینه نهایی و حضور در صف‌بندی انتخاباتی سخت کرده‌است.
بازنشستگی سیاسی، نیازمندی به رهبری فکری و رای‌گیری در پارلمان اصلاحات، گزینه‌هایی است که در ادبیات اصلاح طلبان برای جمع‌بندی این تصمیم سرنوشت ساز به چشم می خورد.
رضا علیجانی هم پس از ارزیابی بایدها و نبایدهای انتخابات، توانمندی‌ها و نارسایی‌های نامزدهای موجود را بررسی کرده و پازلی را با چند نقطه ابهام ترسیم کرد. در پازل او چند نقطه خالی و چند شرط وجود دارد اما مهم تر از همه یک تله و یک خطای استراتژیک است که علیجانی از آن پرده برداشت. پیشنهاد حمایت اصلاح طلبان از نامزد جریان راست میانه، تله‌ای است که علیجانی نسبت به آن هشدار می دهد و گمان بر این است که در صورت چنین خطایی کار اصلاح طلبان سخت تر و پیچیده تر از شرایط موجود خواهد شد. آنچ...

. آنچه در پی می آید بخش دوم و پایانی گفت‌وگو با رضا علیجانی، فعال ملی مذهبی و تحلیلگر سیاسی است که می توان موضوع آن را این گونه نام گذاری کرد:
خاتمی، کروبی، عبدالله نوری یا هیچ کدام...؟!
م.ا
---------------------------------------------------------------------------
شما از امتیازگیری اصلاح طلبان در صورت عدم حضورشان در انتخابات مجلس هشتم سخن می گویید. سوال این جا است که وقتی برخی از طیف‌های جبهه اصلاحات، شرکت در انتخابات را الزامی می‌دانند این کاربی نتیجه نیست؟ همچنین آیا با توجه به شناختی که از رقیب و فضای سیاسی حاکم وجود دارد، امتیاز گیری امکان‌پذیر است؟ و به هدف می‌رسد؟
- من می گویم که اگر اصلاح طلبان در انتخابات مجلس هفتم شرکت نمی کردند، فرصت و مجال داشتند تا ظرف این چهار سال درباره مشروعیت انتخابات بحث کنند، با همین برخورد می‌توانستند امتیازاتی را برای دور بعدی انتخابات بگیرند. حتی اگر با دید اول نگاه کنیم و بر اساس زاویه دیدی که اصلاح طلبان معتدل دارند و با نگاه‌های محافظه کارانه و ارتدوکس‌تر می کوشند تا در هر شرایطی و همواره در انتخابات شرکت کنند و به کمترین دستاوردها قانع باشند؛ بازهم دستیابی به اهداف ممکن نیست. می خواهم اینجا یک بحث پراگماتیسمی را دنبال کنم و فرض کنیم که بر اساس همین زاویه دید، قصد شرکت در انتخابات جدی باشد. بسیار خوب، در بین نامزدهایی که الان حضور دارند و احتمال عبور آنها از فیلتر شورای نگهبان ممکن است، آقایان خاتمی و کروبی مهمترین گزینه‌ها هستند.
اگر بخواهیم بین این دو نفر که به نوعی رهبری اردوگاه اصلاح طلبان را برعهده دارند؛ مقایسه‌ای انجام دهیم، به نظر شما کدامیک از این دو نفر می‌توانند در نقش رئیس جمهور دهم موثرتر باش...

- ابتدا اینکه من برای پاسخ به این سئوال شما مجبورم از زاویه دید خودم فاصله بگیرم. این یک بحث پراگماتیستی است که بر اساس همان زاویه دید محافظه کارانه دنبال می شود. به نظر من خاتمی هیچ تفاوت یا تغییری نسبت به گذشته نداشته است. یعنی طبق نقدی که همیشه مهندس سحابی از خاتمی داشته‌است همیشه الویت و دغدغه نخست وی حفظ نظام بوده‌است نه ایران، یا مردم ایران! ایشان قدرت یا جسارت تنظیم روابط یا متوازن با جریان راست را هم نداشته و هیچگاه هم با منتقدین و یا نیروهای اپوزسیون دیدار و گفتگو نکرد.

جسارت فردی کروبی بیشتر است. وی این مسئله را در ماجرای آزادی لقمانیان در مجلس ششم نشان داد. ضمن اینکه از نظر تئوریک به سیستم نزدیک‌تر است و حکم حکومتی را می پذیرد و مخالفت کمتری در داخل سیستم نسبت به او وجود دارد. یعنی اگر رئیس جمهور شود با مخالفت اجرایی و اداری کمتری روبرو خواهد شد و با توجه به تعاملاتی که نهادهای دیگر دارد، بهتر می تواند کار کند.
ولی تیم کروبی نامعلوم است؟
- بلی درست است! اما اگر این سه ممیزه یعنی رفاه نسبی مردم، فضای تنفسی برای روشنفکران و فعالان سیاسی و اصلاح روابط بین‌الملل را مدنظر قرار دهیم. درباره رفاه نسبی مردم می توان گفت که برنامه‌های اقتصادی خاتمی گرایش چندانی به اقشار وسیع ضعیف و فقیر نداشت یا شاید ما آن را حس نکردیم اما علیرغم اینکه تیم سیاسی و اقتصادی کروبی هنوز معلوم نیست ولی بهر حال وی روابط گسترده تری با این اقشار دارد. از سوی دیگر خاتمی دید بازتری در مسئله فضای تنفسی برای روشنفکران دارد و حتی اگر یک فضای محدود را برای روشنفکران و فعالان سیاسی و مدنی ایران در نظر بگیرید، اندیشه خاتمی بازتر از کروبی است، اما متاسفانه ناتوان تر و غیر جدی تر است. مثلا در انتخابات مجلس هفتم خاتمی آزمون بسیار بدی را پس داد. او گفت که من انتخابات غیر آزاد و غیر رقابتی را برگزار نمی‌کنم اما آن را برگزار کرد و پس از آن تنها به ذکر چند جمله مبنی بر اینکه در انتخابات بداخلاقی شده‌است اکتفا کرد. ولی در انتخابات ریاست جمهوری نهم و در مجمع تشخیص مصلحت دیدیم که برخورد کروبی بسیار جدی‌تر از خاتمی است. درباره اصلاح روابط بین‌الملل که با هر دو مولفه مذکور رابطه مستقیم دارد، هم جسارت خاتمی کم است و از سوی دیگر تیم کروبی هم هنوز ناشناخته بوده و امتحان پس نداده ...

است. خوب! حالا اگر این پازل را با توجه به خانه‌هایی که خالی گذاشته‌ایم جمع بندی کنیم، به نظر می‌رسد کروبی مشروط بر اینکه حداقل نوع موازنه و تعاملاتی که با منتقدین خارج از حاکمیت در دوران ریاست مجلس داشت را حفظ کند، یعنی به‌هر حال همچنان روی همان حمایت‌هایی که از حقوق شهروندی و برخی مطالبات ایشان می‌کرد بایستد و تردیدی که طی این دو سال اخیر از سوی او شاهد بوده‌ایم را کنار بگذارد و نسبت به دفاع از حقوق شهروندی همگان در تریبون‌های رسمی متعهد شود. و از سوی دیگر با توجه به اینکه هنوز تیمش نا مشخص است ولی تجربه نشان داده است که به لحاظ شخصی روحیاتش قوی تر از خاتمی است و مقاومت‌اش . کار شکنی داخلی هم روی وی کمتر است. بنابر این اگر بخواهیم از زاویه دید اول نگاه کنیم و از جاهای خالی عبور کنیم با یک دید پراگماتیستی کروبی بهتر از خاتمی خواهد بود ولی باید تاکید کنم که از منظر نگاه دوم که بنده هم به آن اعتقاد دارم، ضمن اینکه اصلاح طلبی از منظر انتخابات را به طور کلی رد نمی‌کنم ولی حداقل تا اصلاع ثانوی گمان می کنم که که این مسیر مسدود است مگر اینکه بخواهیم ان را در حد پاورقی دنبال کنیم. بنابراین معتقدم بایستی به مسیری طولانی تر اندیشید. در تحلیل من انتخابات جایگاه بسیار پر رنگی ندارد یعنی یک کار خرده پا تلقی می‌شود. منظورم این است که انتخابات در این شرایط آثار استراتژیکی برای ساختار حقیقی و حقوقی قدرت ندارد. در نتیجه گرچه قبول دارم که نگاه من از توانمندی چندانی در سازماندهی و بسیج اجتماعی برخوردار نیست اما آن را صحیح تر می‌دانم و فکر می‌کنم که با توقعات بالاتر و در درازمدت می توان به آن رسید.
آقای علیجانی! اگر در حال حاضر اصلاح بافت حقیقی و حقوقی قدرت سیاسی میسر نیست، پس ش...

شما به چه چیزهایی اولویت می‌دهید؟
- در نگاه من الویت‌های بیشتری نسبت به انتخابات وجود دارد. مثلا انباشت تئوریک – استراتژیک مثل تعمیق و گسترش جریانات و تشکل‌های موجود، ایجاد همگرایی بین نیروها. ببینید من توهمی مبنی بر اینکه حوزه عمومی و مدنی در ایران بتواند جایگزین حوزه سیاسی شود ندارم و همچنان حوزه سیاسی را اصل می‌دانم، ولی گمان می‌کنم در کوتاه مدت این مسیر مسدود است بنابر این تا رفع این انسداد بایستی به میسرهای دراز مدت تری فکر کرد.

آیا با شرکت در انتخابات، منتقدان به تریبون مطبوعاتی می‌رسند و یا ابزار ارتباط با مردم در اختیار آنان قرار داده می‌شود؟ آیا انتخابات فشارهای اقتصادی را از بین می‌برد؟ البته اگر فرهنگ سیاسی ما مقداری تصحیح شود و یک نوع تقسیم کار بین نیروهای سیاسی مختلف جامعه ما شکل بگیرد، این دو تحلیل می توانند با هم برخورد ائتلافی داشته باشند و نیاز نیست که به خاطر نگاه بلند مدت از تشکیل یک اقلیت قوی در مجلس بازماند.
واقعیت این است که اقلیت مجلس پیشین در تصویب بودجه، تعیین وزرا و یا استیضاح آنان و غیره بسیار ضعیف و دست بسته بود و تاکنون از اقلیت مجلس هشتم هم هیچ کنش جدی ندیده‌ایم. از سوی دیگر در شورای شهر هم افرادی از اصلاح‌طلبان به این نهاد راه پیدا کردند که در قد و قامت وزیر بودند ولی نتوانستند در آنجا مسئولیت‌های کلیدی را از دست یک عده جوان بی‌سابقه و بی‌تجربه بیرون آورند. مشاهده کردید که در شورای شهر مسئولیت‌ها به صورت متوازن تقسیم نشد و اصلاح‌طلبان نتوانستند مسئولیت‌های مهم و کلیدی مانند خزانه داری و غیره را به دست بگیرند. من قبول دارم که مسیر دراز مدت پاسخگوی اهداف کوتاه مدت نیست و علاوه بر این، فضای سیاسی ایران مه آلود، مبهم و غیرقابل پیش‌بینی است. اما در نگرش درازمدت امکان شکل‌گیری تحولاتی وجود دارد که همین راه دراز و طولانی را به چشم انداز نزدیک‌تری تبدیل کند. از سوی دیگر هم معتقدم ما نباید خودمان را گول بزنیم و یا این که نیروهای سیاسی را دنبال سراب بفرستیم. اگرچه دیدگاه‌های دراز‌مدت و کوتاه‌مدت با هم تضاد آشتی ناپذیر یا آنتی‌گونیستی ندارند اما وقتی عده‌ای در انتخابات شرکت می‌کنند باید گرایشات هم‌سو درستاوردهای آن را جمع بندی کند. هرچند جایگاه‌های نیروهای سیاسی با هم م...

هرچند جایگاه‌های نیروهای سیاسی با هم متفاوت است، یعنی نیروهایی درون ساختار قدرت فعالیت می‌کنند و عده‌ای دیگر متناسب با هویت تاریخی و جهت‌گیری‌هایشان نمی‌توانند همراه با گروه اول در صف‌بندی‌های انتخاباتی بایستند. اما بایستی بستری مهیا کرد تا این بحث‌ها آرام آرام در فضای عمومی جامعه پخته شود. در حال حاضر اصلاح‌طلبان هم در میان خویش این بحث ها را به صورت جدی دنبال می کنند. بخشی از آنان پس از تجربه انتخابات اخیر مجلس و انتخابات ریاست جمهوری نهم به این فکر افتادند که آیا به راستی می توان در انتخاباتی که سلامت و آزادی آن محل تردید است، شرکت کرد؟ وقتی اصلاح طلبان درباره نوع شمارش آرا و صیانت از آرا مردم تردید جدی دارند، نشان‌گر این است که این‌گونه بحث‌ها حتی در بین احزاب و تشکل‌های محافظه کارتر هم به‌وجود آمده است. من اخیرا شنیده‌ام که در فاصله زمانی دور اول و دور دوم انتخابات اخیر مجلس در تهران، اعضای حزب اعتماد ملی درباره این موضوعات بحث و چالش کرده‌اند و گفته شده‌است که اگر تقلبی در انتخابات صورت گرفته چرا ما باز کوتاه آمده‌ایم و در صحنه ماندیم؟ و حتی علی‌رغم این که با قدرت لابی کرده‌ایم چرا باز نام کاندیداهای این حزب در شمارش اولیه پشت سر کاندیداهای حزب مشارکت و در جایگاه سوم اعلام شده‌اند؟ از سوی دیگر هم تقلبی صورت نگرفته باشد باز هم حزب ما شکست‌خورده، زیرا کاندیداهای اعتماد ملی رای نسبتا کمی در تهران به دست آورده‌اند. اکنون این بحث‌ها در داخل نیروهای خارج نظام که در داخل و خارج از کشور فعالیت می‌کنند، دیده می‌شود و نمی‌توان انکار کرد که مطالبات کلان یا امتیازاتی کوچک مثل اجازه انتشار چند مطبوعه یا مجوز ساخت چند فیلم سینمایی یا تاتر و یا حتی جنب و جوش چند فرهنگ‌س...

چند فرهنگ‌سرا در پایتخت، برآورده نمی‌شود. اگر به این خواسته‌های سه گانه خوب توجه کنید خواهید پذیرفت کسی باید به صحنه بیاید که رفرم اقتصادی و سیاسی و به‌شکل کامل و گسترده پذیرفته و به‌آن معتقد باشد.
شما در طبقه‌بندی خود به ارزیابی خاتمی و کروبی پرداختید. در صورتی که طی چند هفته اخیر یک گفتمان دیگر هم در رابطه با کاندیداتوری آقای عبدالله نوری مطرح شده‌است. این جریانات سیاسی، نامزدی عبدالله نوری را یک فاکتور مشخص و حداقلی برای شرکت در انتخابات می‌دانند. آنها معتقدند اگر آقای نوری تایید صلاحیت شود، می توان امیدوار بود که انتخابات آتی از حداقل تاثیر‌گذاری و حداقل آزادی برخوردار است و اگر تایید نشود شرکت در انتخابات بی معناست. به نظر شما این تعریف درست است و اساسا می‌توان این فاکتورها را با معرفی یک کاندیدا ارزیابی کرد؟
- من شنیده‌ام که آقای عبدالله نوری در واکنش به این بحث‌ها، این حرف‌ها را یک شوخی قلمداد کرده‌اند. البته به نظر می‌رسد دوستانی که گزینه آقای نوری را مطرح می‌کنند، به صورت حقوقی و به شکلی محترمانه به تحلیل عدم شرکت در انتخابات برسند. اگرچه من زیاد این مساله را خیلی جدی نمی‌بینم اما یک امر استراتژی در آن نهان است و باید بگویم می توان از آن به عنوان یک تاکتیک وحدت بخش قابل طرح اسقبال کرد، ولی طیفی از اصلاح‌طلبان روی این موضوع کار می‌کنند که در اقلیت هستند و اگر آقای نوری در انتخابات شرکت نکند آنها هم راه به جایی نخواهند برد.
این روزها در میان اخبار زمزمه‌هایی از احتمال حمایت اصلاح طلبان از کاندیداهای اصولگرای مخالف احمدی نژاد و یا به تعبیر دیگر کاندیداهای راست معتدل شنیده می‌شود. نظر شما درباره این تاکتیک چیست؟
- دقت کنید! این احتمال وجود دارد که تحلیل...

- دقت کنید! این احتمال وجود دارد که تحلیل حمایت از راست میانه نسبت به تحلیل نامزدی عبدالله نوری طرفداران بیشتری داشته باشد. منظور من حجم کمی طرفداران است و به کیفیت آن کاری ندارم. آنها می‌گویند که اگر ما از قالیباف یا ناطق نوری یا ولایتی در برابر احمدی نژاد حمایت کنیم، بهتر است ولی من این تحلیل را یک خطای استراتژیک می‌دانم. اکنون بخش مهمی از اصلاح‌طلبان داخل حاضر در جبهه اصلاحات علاقمندند تا به قصد دستیابی به منافع شخصی‌شان و یا با انگیزه‌های شخصی به سیستم قدرت راه یابند. آنها حتی خاتمی را به کروبی ترجیح می‌دهند چون در تیم خاتمی هستند ولی اگر می خواهیم اصلاحات جلو برود باید به مسائل جدی‌تری فکر کنیم. من بر اساس پازل و جاهای خالی آن که دو تا تردید و یک تغییر درباره کروبی وجود دارد و مقایسه‌ای که بین خاتمی و کروبی انجام دادم، گمان می‌کنم که کروبی موفق‌تر خواهد بود ولی اگر از قالیباف یا ولایتی حمایت کنند آن را یک خطای بسیار بزرگ استراتژیک می‌دانم. چون مثلا در مورد رفاه اقتصادی هیچ کدام از این افراد برنامه مدون و مشخصی ندارند و اکثر برنامه‌هایشان مثل هم است از سوی دیگر راست میانه هیچگاه دید مثبت و روشنی درباره دموکراسی و فضای آزاد تنفسی حداقلی برای روشنفکران و فعالان سیاسی و مدنی نداشته و ندارد. امروزدر جریان راست سه لایه مهم حضور دارد که جا به‌جا شده‌اند. لایه اول راست سنتی است یعنی بخشی از نیروهای راست‌گرا که از قبل از انقلاب فعالیت می کردند و سوابق مبارزاتی مشخص و دیدگاه‌های معین دارند. لایه دوم تکنوکرات‌ها هستند و لایه سوم هم نیروهای جوان سال‌های نخست انقلابند که امروز در سپاه پاسداران و نهادهای امنیتی مستقر هستند و مشاهده می‌کنیم که به تدریج لایه سوم جایگاه لا...

جایگاه لایه اول را گرفته‌است و لایه اول را تا مرتبه سوم تنزل داده‌اند. این‌ جا به‌جایی به سمت مرکزیت صورت گرفته‌است. مرکز ثقل جریان راست همواره عامل اصلی کنش در داخل جریان راست است و اکنون پیاده نظام پیشین جایگاه فرماندهی را گرفته و راست افراطی را تشکیل داده‌اند. از سوی دیگر تکنوکرات‌ها هم در جای خود باقی مانده‌اند. این روزها می بینیم چهره‌های تکنوکرات عوض می‌شوند یعنی زمانی ولایتی و زمانی دیگر قالیباف به عنوان چهره تکنوکرات شناخته می‌شوند اما نکته جالب آن است که هر سه طیف درعدم اعتماد به دموکراسی و برخورد با مخالفین با همدیگر متحد هستند. تجربه نشان داد که در دوران اصلاحات، راست افراطی در میدان مبارزه با اصلاح‌طلبان جلودار بود و لایه‌های دیگر پشت سر آن حرکت می کردند و به تشویق و حمایت از راست افراطی می پرداختند.